Loạt bài: Định hướng nghề nghiệp cho con Bài 2: Xu hướng chọn ngành nghề Có một sự thật là, các bậc phụ huynh Việt Nam luôn mang một định kiến từ bao đời nay: "Phải học thật giỏi để có được việc làm văn phòng, còn làm công nhân lao động chân tay là “dành cho người học dốt”. Liệu điều này có thay đổi trong xu hướng AI như hiện nay? Trước tiên, hãy nhìn sang Mỹ và Trung Quốc, xem họ có thay đổi thế nào. - Sự đào thải các ngành học chung chung: Tại Mỹ, các ngành Quản trị Kinh doanh (Business Administration) chung chung, Marketing truyền thống, Nhân sự cơ bản đang bị sụt giảm lượng đăng ký vì lương khởi điểm thấp và dễ bị AI sa thải. Sự "thanh trừng" này còn khốc liệt hơn tại Trung Quốc bằng bàn tay sắt của Chính phủ. Chỉ trong vòng 2 năm qua, Trung Quốc đã xóa sổ hơn 1.600 chuyên ngành đại học, tập trung vào các ngành như Quản lý hành chính, Hệ thống thông tin cơ bản...Các ngành này có cái tên rất "kêu", nghe có vẻ liên quan đến công nghệ và văn phòng, nhưng thực chất chương trình học lại hời hợt, cưỡi ngựa xem hoa. Sinh viên ra trường không biết code sâu như kỹ sư, cũng biết cm gì về quản trị. - Sự chuyển dịch của ngành công nghệ: Công thức "CS + X" và Dịch chuyển sang Deep Tech Ngành IT (Công nghệ thông tin) từng là vua của các nghề, nhưng hiện nay, ngay cả việc chỉ biết gõ code (thợ code) cũng đang trở nên nguy hiểm. Tại Mỹ, xu hướng "CS + X" lên ngôi: Giới tinh hoa không học Khoa học máy tính (Computer Science - CS) đơn thuần nữa. Họ học CS + X, tức là lấy công nghệ làm công cụ để giải quyết một chuyên môn sâu (X). Ví dụ: CS + Sinh học (để phân tích gen), CS + Tài chính (để làm thuật toán đầu tư). Tại Trung Quốc, chạy trốn khỏi Big Tech: Từng có thời, thanh niên Trung Quốc mộng mơ vào các "Big Tech" như Alibaba, Tencent. Nay, khi các ông lớn này dùng AI để sa thải hàng loạt, nhân tài bắt đầu quay xe sang Deep Tech (Công nghệ lõi). Thay vì làm app mạng xã hội, họ đi học để sản xuất Chip bán dẫn, Vật liệu mới, Năng lượng hàng không. - Sự trỗi dậy của Thế hệ “Đồ nghề đeo thắt lưng (Toolbelt Generation) Tại Mỹ: Báo chí gọi họ là "Toolbelt Generation". Giới trẻ Mỹ có xu hướng tránh các trường đại học 4 năm đắt đỏ để đi học trường nghề. Họ học cách bảo trì hệ thống máy chủ AI, lắp đặt pin năng lượng mặt trời, sửa chữa robot công nghiệp. Họ ra trường năm 20 tuổi, không nợ nần, và kiếm hàng trăm ngàn đô la mỗi năm - vượt xa thu nhập của một nhân viên văn phòng cấp trung luôn nơm nớp lo mất việc. Tại Trung Quốc: Những học sinh điểm cao trong kỳ thi Cao khảo (Gaokao) thay vì vào đại học top đầu học kinh tế, lại chọn vào các trường Đại học Nghề. Vì sao? Vì trong khi hàng triệu cử nhân đại học thất nghiệp phải thất nghiệp, thì những sinh viên học nghề sửa chữa vi mạch, vận hành robot công nghiệp lại được các tập đoàn nhà nước "đặt hàng" tuyển dụng từ ngay năm 2 đại học. - Thành trì cuối cùng: Chăm sóc con người và "Biên chế nhà nước" Giữa một thế giới biến động, con người khao khát hai thứ mà AI vĩnh viễn không có: Sự thấu cảm và Trách nhiệm pháp lý. Nhóm ngành Chăm sóc con người (Healthcare): Tại Mỹ, Y tá, Trợ lý bác sĩ, Vật lý trị liệu luôn nằm trong top ngành khát nhân lực nhất. Dân số già đi, con người ngày càng cô đơn. Dù AI có chẩn đoán bệnh giỏi đến đâu, nước Mỹ cũng không thể tạo ra một con robot biết nắm tay trấn an một bệnh nhân trước giờ phẫu thuật. Sự bùng nổ của Công chức Nhà nước: Ở Trung Quốc, giới trẻ đang điên cuồng ôn thi vào biên chế (Civil Service). Bên cạnh lý do kinh tế khó khăn, một lý do sâu xa là: Sự bền vững. Nhà nước vận hành bằng hệ thống luật pháp và trách nhiệm. AI không có tư cách pháp nhân, nó không thể chịu trách nhiệm trước pháp luật, do đó nó không thể làm công chức ra quyết định. Đây là "vùng an toàn" cuối cùng. Đón đọc bài 3: Vậy lựa chọn nào cho con tôi? #introductions